Kunst, Design en Literatuur Online Shop (X=Y)

Virtual Reality: een trauma-machine?

We staan aan de rand van wederom een nieuwe revolutie die een grote impact op ons leven zal hebben: Virtual Reality. Natuurlijk, dit bestond al een tijdje en de laatste jaren hoor je er veel over, maar het is nog niet compleet mainstream geworden. Nu de fabrikanten de eerste ontwerpen hebben afgerond en er veel mee geëxperimenteerd wordt, zal het, net als de smartphone, langzaamaan steeds meer gemeengoed gaan worden. Maar moeten we hier blij mee zijn?

 

Nieuw platform

Omdat het zo’n nieuw platform is, zal iedereen een slaatje eruit willen slaan. Ze zien dat er een grote markt voor hun voeten ligt en je zou dom zijn om daar niet op in te haken. In het begin zal de meest significante doelgroep waarschijnlijk de gamerscommunity zijn. Maar daar stopt het niet. Het gebruik zal vanuit de entertainment industrie verder groeien en op die manier komt een groter publiek ermee in aanraking. Als het daarna een beetje gesetteld is, zal er ook gekeken worden waar het nog meer bruikbaar voor is. Er zijn op het moment bijvoorbeeld al programma’s die het platform gebruiken voor soldaten die getraumatiseerd uit een oorlogssituatie thuiskomen om ze te helpen bij hun angsten. Maar ook journalisten zullen het het inzetten om hun verhaal te vertellen.

In de volgende video vertelt de Media Executive van BBC Digital welke kant hij het op ziet gaan.

Een goede plek?

Hij beschrijft een wereld waar het nieuws via VR te volgen is en welke mogelijkheden er ontstaan voor journalisten. Daarbij maakt hij een logische maar toch ook vreemde vergelijking met het videospel Grand Theft Auto: de plek waar extreem geweld hoogtij viert. Het is begrijpelijk wat hij ermee wil zeggen, maar door zijn vergelijking betekent dit natuurlijk ook dat dit de werelden zullen zijn die we in VR gaan krijgen. En daarom is dat ook misschien meteen het facet waar ik op in wil zoomen: zijn deze virtuele werelden wel een goede plek om je in te bevinden?
In de meeste gevallen zal het namelijk wel goed gaan en er zullen adembenemende en indrukwekkende dingen gemaakt worden, maar zoals tegenwoordig bij elke technologische ontwikkeling moet er altijd een jager-verzamelaar instinct aanwezig zijn en achter elke boom gekeken worden of er niet een roofdier zit; is het wel een goed platform en wat zou er fout kunnen gaan?

Hoeveel invloed heeft het bijvoorbeeld op het gedrag van mensen en hoeveel invloed heeft het op stress of angsten? In de volgende TED video vertelt Nonny de la Peña waar zij hoopt dat het vanuit journalistisch oogpunt heengaat en welke invloed VR werelden hebben op mensen die geconfronteerd worden met een situatie met een hoog stressniveau.

Een rollercoaster van gevoelens

Nu wat zij zegt is logisch: ze wil dat er meer compassie komt en dat mensen begrijpen in wat voor situatie zulke mensen leven. Maar voor een gemiddelde nieuwsjunkie die elke dag het journaal aanzet zou dit teveel kunnen worden. De kommer en kwel kan invloed hebben op je gemoedstoestand. Wat zal er namelijk gebeuren als je elk nieuwsitem meemaakt alsof je er bij bent? We zullen ons dan werpen in een rollercoaster van gevoelens. Je merkt het nu soms al, af en toe moet je het nieuws gewoon even een tijdje niet zien om er los van te komen.
Ik snap dat dit een doom-scenario is, maar het is wel iets waar we rekening mee zouden moeten houden. Niks is tegenwoordig meer te gek voor woorden.

De VR die De La Peña laat zien is in de beginstadia van ontwikkeling, maar als we bijvoorbeeld twee decennia verder zijn, is het een heel ander verhaal. Het zal steeds realistischer worden. Kijk maar naar de eerste videospelletjes die gepixelde en hoekige werelden toonden tegenover de realistische videogames die er tegenwoordig zijn. De makers van de games willen steeds dichterbij de realiteit komen. En op een gegeven moment zal je het verschil niet meer zien.
Natuurlijk is dit niet tegen te houden. De markt bepaalt, en de laatste jaren zijn alle fabrikanten de consument lekker aan het maken over de nieuwe VR gadgets, dus dit zal doorzetten. Zonder twijfel.

Maar kan het misschien zelfs zo ver gaan dat een stressvolle situatie in VR posttraumatisch stress syndroom veroorzaakt?

Een gevaarlijke situatie

Je zag het aan de reacties van de mensen die uit het experiment met de ingestorte man kwamen. Het kan soms enorm heftig overkomen. Zelfs als je de echte realiteit nog in je ooghoeken ziet reageert ons lichaam alsof het in die situatie zit.
Het zal daarom moeilijk zijn om een grens te bepalen van wat kan of wat niet. De 16+ of rated-R labels zullen aan een complete vervanging moeten, want het maakt dan niet uit hoe oud je bent: als jouw brein gelooft dat je in een gevaarlijke situatie zit – ook al is het niet zo – het zal er naar gaan handelen en een uitwerking hebben.
En zeggen dat je dan gewoon die bril af moet zetten, zal daar niet bij helpen. Als er nieuwsitems gaan komen waarbij ze het gevoel over willen brengen hoe het is om in een vluchtelingenkamp in Syrië te zijn of hoe het is bij een bombardement, dan hoeft het, voor de vatbare mens, misschien maar 30 seconden te duren voordat het kwaad is geschied.

Te weinig onderzoek

Grainne Kirwan, een psycholoog die gespecialiseerd is in cybercrime aan de Dún Laoghaire Institute of Art, Design, and Technology in Ierland, zegt dat VR werelden absoluut zorgen voor verhoogde gevoelens van stress. Of dat in zijn ogen tot een posttraumatisch stress syndroom leidt is nog niet aangetoond, want er is nog geen grootschalig onderzoek naar gedaan. Psychiater Albert Rizzo, van de University of Southern California gebruikt al sinds de jaren negentig VR om mensen van hun trauma’s af te helpen. Hij zegt dat mensen al psychologisch een knauw moeten hebben gehad om dat wat er in VR afspeelt als echt te ervaren. In zijn ogen kan VR juist helpen om mensen van PTSS af te helpen.
Er is dus gewoonweg nog te weinig onderzoek naar gedaan en men is er nog niet over uit of het wel of niet schadelijk kan zijn.

Maar als je kijkt wat voor soort video’s er nu al worden gemaakt en welke angstaanjagende situaties je in bepaalde videogames in terecht komt, kun je je af vragen of dit misschien niet de verkeerde kant op gaat.

Aanvoelen als echt

Bij dit filmpje is het duidelijk dat er zich een onechte situatie voordoet, maar dit heb je waarschijnlijk bekeken op een scherm, dus je kunt afstand nemen op die manier. Dit zal heel anders uitpakken als je voor je gevoel letterlijk in die ruimte zit. Tel daar de vooruitgang in kwaliteit van de videogames en films bij op en je begeeft je vervolgens in een wereld die niet van de werkelijkheid te onderscheiden is en waar het aan zal voelen als echt. Zeker als we een decennium verder zijn en gevoel en reuk ook een onderdeel van het spektakel gaan worden. Ze zullen het steeds moeilijker maken om echt van onecht te onderscheiden.

Het experiment waar testpersonen de notie krijgen dat hun eigen hand wordt aangevallen door een vork, terwijl het een rubberen hand is, toont aan hoe makkelijk ons brein voor te liegen is. (klik op de afbeelding om een filmpje te zien)

Geen verbod

Het is moeilijk om hier regelgeving voor te ontwikkelen, want hoe ga je bijvoorbeeld controleren dat ouders die een angstaanjagend spel hebben en een VR-kit, niet hun kind er heel even mee laten spelen. Hoe vaak is het niet gebeurd dat ouders oogluikend hebben toegestaan dat kinderen films mogen kijken die eigenlijk voor boven de 16 of 18 zijn? We moeten er rekening mee houden dat men vaak te soepel met die regels omgaat.

Ik wil niet zeggen dat er een verbod op VR of videogames moet komen, want dat helpt niet. De discussie over geweld in games en films is zelfs nu nog gaande, en daar kunnen we het ook niet compleet eens over worden. Maar met dit nieuwe platform zal de discussie een nieuwe laag krijgen. Een fundamentele laag: hoe ver reiken de grenzen van ons realiteitsgevoel? En kunnen we wel omgaan met onze eigen uitvindingen? Worden we de aap met het pistool? Of komt het allemaal wel goed? We zullen het af moeten wachten. Tijd is de enige leermeester. Door vallen en opstaan zullen we het moeten verbeteren en finetunen. Maar wat wel van groot belang is, is dat we een open houding blijven houden.

(bronnen: bigthink.com, ted.com, popsci.com)

0 reacties

Laat een antwoord achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*